Groen Nieuws
Image default

Bodemleven zorgt voor vruchtbare grond

Bodemleven zorgt voor vruchtbare grond

Jaarlijks verliezen we wereldwijd 10 tot 12 miljoen hectare vruchtbare grond door intensieve  kaalkap, landbouw en veeteelt. Vooral verwoestijning (of woestijnvorming) is een groot probleem aan het worden in de wereld, met name in droge en warme landen. Dit zijn vooral landen die aan de Sahara grenzen, maar ook landen die rond de Middellandse zee liggen of landen als Mexico en Chili etc. De grootste veroorzakers zijn te wijten aan : ontbossing, overproductie, kunstmeststoffen, over bemesting en opwarming van de aarde. Momenteel vormt de opwarming van de aarde en het daaraan gekoppelde water tekorten ook een steeds groter probleem voor de landbouw. De droge gebieden worden hierdoor het hardst getroffen en maakt dat de  woestijnvorming alleen maar nog sneller toeneemt.

Verenigde Naties

De VN berekent dat verwoestijning de komende tien jaar 50 miljoen mensen van hun grond zal verjagen. Verwoestijning is voor Nederland gelukkig nog lang geen probleem, al maken de droge zomers wel dat de oogst vaak tegenvalt. Het probleem in ons land en vele andere westerse landen zit ‛m niet zo zeer in de opwarming van de aarde, maar in de slinkende veer- en voedingskracht van de bodem. Dit laatste heeft te maken met de intensieve, op chemicaliën drijvende landbouw. Vooral kunstmest, maar ook bestrijdingsmiddelen maken dat de grond onleefbaar wordt voor het bodemleven. Het bodemleven is erg belangrijk om organisch materiaal of organische mest en humus om te kunnen zetten naar plantaardige voedingstoffen. Deze voedingstoffen maakt dat de plant voldoende kan groeien en sterk en dus weerbaar wordt tegen ziektes.

In Nederland is 70 Procent van de grond is in boerenhanden.

Begin 2014 zagen boeren zelf wel in dat hun vruchtbare grond steeds minder werd, door de afname van het bodemleven en de toename van kunstmest. Omdat ze dit tegen wilde gaan richtte de boeren en burgers de organisatie Down 2 Earth op, die de actie starte om Help Humus lanceerde. De actie was tegen de industriële landbouw, die veel kunstmest gebruikt. Kunstmest is vooral toegenomen na de 2e wereldoorlog om de productie van voedsel te verhogen. Dit was nodig omdat er na de oorlog aan alles een tekort was en dus ook aan voedsel. Maar hoe meer kunstmest er werdt gebruikt, hoe meer de bodem verzadigt raakte met (NPK)fosfor, stikstof en kalium, die samen met bestrijdingsmiddelen het bodemleven vernietigen. Slechte bodems leveren ‘slappe’ planten, die meer bestrijdingsmiddelen nodig hebben. Ook was de voedselkwaliteit van deze planten slecht, omdat er minder goede mineralen door de planten opgenomen worden en dus ook minder mineralen voorkomen  in de groente zelf. Dit maakt dat we in niet biologische producten er minder mineralen zitten en het eten ook ongezonder is. Zo verloor de aardbei 87 procent vitamine C en ook andere groente gewassen als broccoli en koolsoorten hadden beduidend minder vitaminen en mineralen.

Over bemesting  

Vanaf de Tweede Wereldoorlog werd het bodemleven sterk verstoord, doordat de bodem overbemest raakte door kunstmest. Deze meststoffen ‘verzouten’ de bodem met de mineralen zouten. Het bodemleven neemt hierdoor af en de bodemstructuur verhard. Omdat deze zouten moeilijk wegspoelen door het regenwater, wordt er ook wel geprobeerd om deze mineralen zouten weer uit de bodem te krijgen, door het zogenaamde  “uitmijnen’ van fosfaat. Dit gebeurd door gras en klaver te zaaien op deze gronden, in combinatie met kalk bemesting. Het gras en de klaver nemen deels de te veel aan mineralen uit de bodem op en door te maaien en het gewas af te voeren voor veevoer, verdwijnt het fosfaat uit de bodem. De gewassen die daarna op deze gronden weer worden verbouwd hebben een hogere voedingswaarde en ook een betere weerstand tegen ziektes waardoor er minder bestrijdingsmiddelen in de regulieren landbouw nodig zijn. Door deze methode neemt ook langzaam het bodemleven weer toe.

“Bodemverbetering door een milieu vriendelijke aanpak.”

Buxus en compostthee

Boomkweker Casper Verhoeven, specialist in “kubus en zuil buxusvormen”, bracht kunstmest en bestrijdingsmiddelen op zijn bedrijf met 80 tot 90 procent terug. Hij gebruikt nu onder andere compostthee. In het brouwsel dat staat te borrelen in een 200-litervat verdubbelt ieder 20 minuten de hoeveelheid bacteriën en schimmels; na twee dagen gaan de miljarden micro-organismen over de planten. “Ik heb sterke planten die niet omvallen als ze onder het regime van de bestrijdingsmiddelen uitkomen”, zegt Verhoeven. “De gangbare teelt spuit 20 tot 25 keer per jaar. De vakbladen staan vol advertenties over chemie, die lobby is enorm.” De vraag naar duurzame teelt groeit – zo wil Intratuin binnen zes jaar alleen nog duurzame planten – maar er is weinig aanbod. Verhoeven wil zijn kennis graag delen.

Hans Huijbers van de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie ZLTO zegt: “Ik betrap mezelf erop dat ik een gronduitslag automatisch omzet in een lijstje chemische toevoegingen. Maar we moeten echter toe naar een nieuwe koolstofcirkel op het bedrijf, en iedereen die het heeft over circulaire economie zonder het woord bodem te gebruiken, pleegt ordinaire marketing.”

Compost

Terwijl de opa van de eigenaars nog mensenpoep ophaalde in Den Bosch om zijn grond te bemesten, zetten zijn kleinzonen tegenwoordig Brabants groenafval om in bergen dampende, geurige compost onder het motto “niet in de brand maar op het land”.

Potgrond

Hoogwaardige compost vervangt veen, zodat we voor onze potgrond niet de Baltische staten hoeven af te graven. Het brengt organische stof terug in de grond, goed voor bodemstructuur en bodemleven en voor het vastleggen van CO2 . Als we wereldwijd de hoeveelheid organische stof in de bodem met 1 procent zouden verhogen, was het klimaatprobleem opgelost.

Compostering ondervindt oneerlijke concurrentie van gesubsidieerde verbranding van groenafval voor energieopwekking. Een coalitie met de milieubeweging is welkom.

Gezonde bodem

De basis van een gezonde bodem, zo legt Wim van der Putten van het Nederlands Instituut voor Ecologie uit, is organische stof. “De grond is als een 3D spinnenweb: een blad dat erin valt wordt in stukjes geknipt door micro-organismen en schimmels. Een handje grond bevat gemakkelijk 100 meter schimmeldraad en vijfhonderd micro-organismen. Ze zijn de basis van het bodemleven en daarmee van ons leven. Ze breken plant- en dierresten af, wel 25.000 kilo per hectare per jaar; de voedingsstoffen daaruit komen ter beschikking van planten. Zelf worden ze opgevreten en weer uitgepoept als plantenvoeding door grotere dieren als wormen en torren. Onder een hectare grasland in de melkveehouderij zitten gemiddeld 3 miljoen wormen; op akkers is dat minder door de zware bewerking en het sterk wisselende voedselaanbod.

“De grond is als een 3D spinnenweb: een blad dat erin valt wordt in stukjes geknipt door micro-organismen en schimmels”

Organische stof schept ook een bodemstructuur die worteling en waterhuishouding bevordert. Maar deze processen staan onder druk door bodemafdichting voor verstedelijking en infrastructuur, door de landbouw met zijn overbemesting, bestrijdingsmiddelen en dichtrijden van de grond. Je krijgt kwetsbare planten die meer bestrijdingsmiddelen vergen, en zo ontaardt een kringloop in een vicieuze cirkel. We maken er een zootje van!”

Organische stof

Om kringlopen te herstellen moet je organische stof teruggeven aan de bodem. De bodem voeden, in plaats van de planten. Opslag in de bodem van de koolstof in organische stof vermindert bovendien de CO2-belasting. Eigenlijk weet iedereen op Bodem Anders wel hoe het moet. Piet Rombouts van de Brabantse Milieu Federatie vat het samen: “In plaats van productie- en winstmaximalisatie in een controlesysteem moeten we toe naar stabiele productie in een robuust systeem dat klappen opvangt, variatie benut en zelfregulering stimuleert. Voor veeteelt betekent dat lagere bezetting, natuurlijk gedrag en duurzaam voer. Voor akkerbouw goede bodemkwaliteit, mengteelten, gewasrotatie en agroforestry.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Wesley van der Linde

Wat doen we met onze uitgebloeide bloembollen

Guido Sparreboom

Waarom snoeien gemeentes tijdens het broedseizoen

Wesley van der Linde

Voedselbos, plukbos, plukpark of pluktuin

Guido Sparreboom

We gebruiken functionele en analytische cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. Gaat u hiermee akkoord? Ja, ik ga akkoord Details