Duurzaam

Duurzaam wonen: Zonnepanelen op een rieten dak?

rieten dak
Riet was altijd een natuurproduct

Holland heeft zijn reputatie als ‘klompenland’ nu wel verloren, maar oude boerderijen sieren nog wel het landschap. Vooral de oude boerderijen met rieten daken doen vaak de oudere generatie terug denken aan de nostalgische tijd van het trekpaard of het kleinschalig melken van koeien met melkbussen. Gelukkig sieren deze oude nostalgische boerderijen nog steeds ons landschap en kunnen de komende generaties en toeristen daar ook nog steeds van genieten. Ook de geriefelijke oude dorpjes, molens en koeien op het land zijn daarvoor onmisbaar om het karakter van Holland te bewaren.

In het Nederlandse landschap is al zoveel verandert en dan hebben we het niet alleen over de inpolderingen en de ruilverkavelingen alleen. Het zijn de wegen en loodsen, kassen en schuren die afbreuk doen aan ons mooie Nederlandse landschap. De bouwstijl met platte daken is allang niet populair meer en veel oude boerderijen worden gerenoveerd of nieuw nagebouwd en niet zelden met een rieten dak. Ook wordt soms een riet dak gebruikt op de meest moderne huizen die daarnaast ook nog vaak duurzaam zijn. Ze herkenbaar aan moderne style en bouwmaterialen met veel glas. Zo zijn deze moderne huizen vaak energie neutraal en uitgerust met de meest moderne snufjes om energie te besparen. Meestal zitten er zonnepanelen op het dak voor stroom of is de verwarming door middel van thermische energie of aardwarmte en alles op en top geïsoleerd.

Ook op deze moderne duurzame huizen die energie neutraal zijn, mogen we trots zijn omdat ze meehelpen om de opwarming van de aarde tegen te gaan en daarbij kunnen ze best mooi zijn en eigentijds.

Een rieten dak, toen en nu

Vroeger was riet voor de mensen die geen pannen konden betalen. Tegenwoordig is riet duurder dan een pannen dak. Een vierkante meter riet kost zo’n 100 euro gemiddeld en voor gebakken dakpannen betaal je ongeveer 55 euro per vierkante meter. Daarbij gaan pannen twee keer zolang mee en hebben minder onderhoud nodig. Gemiddeld zal er aan een rieten dak om de 5 jaar onderhoud gepleegd moeten worden om minimaal 35 jaar mee te kunnen gaan, voordat het weer sterk gerenoveerd moet worden.

Riet duurder dan pannen

De prijs zit hem voornamelijk in de kosten van arbeid die vroeger vele malen goedkoper was. Riet maaien en riet dekken is arbeidsintensief en het is echt een ambachtelijk of gespecialiseerd beroep.

Een oude boerderij die riet gedekt is, behoorde vroeger toe aan de gewone boer, omdat riet en arbeid zo goedkoop waren. De boerderij met pannen behoorde slechts toe aan de rijke (heren)boer. Later werden veel riet gedekte kappen vervangen door pannen die steeds goedkoper gefabriceerd konden worden. Het gewicht van de pannen is echter velen malen zwaarder dan riet, met als gevolg dat bij de vervanging van een rieten dak door pannen, doorzakkende nokbalken tot gevolg kan hebben omdat de houten constructie daar niet op is berekend en soms ook de muren niet.

In Nederland komt de combinatie riet-pannen bij oude boerderijen ook voor. Hiermee konden boeren pronken aan de voorkant met pannen en de achterkant was dan voornamelijk riet. Maar vele combi’s zijn (nu) mogelijk en is provinciaal verschillend.

Riet brandgevaarlijk

Ja, vroeger waren boerderij branden niet ongewoon en branden door het rieten dak vaak volledig uit. In die tijd werden de huizen vaak met kaarsen of olielampen verlicht en open vuur of een houtkachel voor verwarming maakte deze huizen extra kwetsbaar. Een vonk uit de schoorsteen was soms al voldoende om een droog rieten dak in vlammen op te laten gaan, maar dat is tegenwoordig wel verandert. Door toepassing van gesloten onderconstructies is het een stuk minder brandgevaarlijk. Dit zijn afdekplaten ook wel schroefdak constructie genoemd, waarbij je niet van de binnenkant tegen het riet aan kan kijken. Hierdoor kan vuur niet direct naar binnen en zuurstof niet direct naar buiten en het werkt dus brandvertragend. Ook zijn de rieten daken hierdoor beter bestendig tegen storm en hebben een beter isolatiewaarden. Maar geheel brandveilig is het hiermee nog niet! Bliksem, vonken van de open haard, vuurwerk en kortsluiting blijven gevaarlijke factoren. Er zijn daarom nog meer maatregelen nodig, om brand te voorkomen.

Brandvertragende middelen

De laatste 15 jaar wordt er ook de buitenkant van het dak bespoten met brandvertragende middelen. Deze zijn chemisch en zeer omstreden als het gaat om de gezondheid en het milieu. Afgezien hiervan helpt de gesloten onderconstructie voor 95% en de spray of brandvertragers voor ongeveer 5% om brand te vertragen.

Regelgeving en verzekering

De kosten voor de verzekering van een rieten dak is duurder dan een pannendak en hangt sterk af van de bouwconstructie en het materiaal waarvan de rest van het huis is gemaakt. Het bouwbesluit of de verzekeringsmaatschappij vraagt echter vaak naast een gesloten onderconstructie ook nog om andere veiligheid maatregelen. Zo moet de pijp van de kachel omringt zijn van onbrandbaar plaatmateriaal zodat de hitte het dak niet kan laten branden. Ook moet de open haard of schoorsteen voorzien zijn van een vonkenvanger. Zo kunnen bepaalde brandveilige eisen gesteld worden aan rieten daken. Hierbij geldt; hoe meer er worden toegepast, hoe later de kosten van de verzekering.

Kunstriet

Kunstriet is een goed alternatief van origineel riet. Kunstriet ziet er bijna hetzelfde uit maar heeft heel wat voordelen ten opzichte van gewoon riet. Het grootste voordeel is dat het niet brandbaar is en toe te passen is op bijna ieder dak. Daarnaast heeft het een hogere isolatiewaarde dan gewoon riet. Ook kan er op kunstriet geen mos- en algengroei ontstaan, waardoor er geen onderhoud nodig is. Maar echt goed riet is altijd mooier en heeft minder inpakt op het milieu als je de productie en afvalverwerking meerekent.

Onderhoud

Een rietpakket dat tussen de 20 en 30 centimeter dik is, moet voldoende zijn om vocht en lekkage te voorkomen. Door weersinvloeden kunnen er wel mos en algen ontstaan tussen het riet, waardoor het dak eerder kan gaan rotten en de levensduur van maximaal 50 jaar kan worden verkort. Zeker als het huis in een boomrijk omgeving staat zal dit er voor zorgen dat er een grotere kans op rotting kan optreden. Hierdoor ontstaat er meer mos op het dak waardoor het sneller zal vergaan. Daarom is onderhoud belangrijk en is het verstandig om het dak periodiek te laten controleren door de rietdekker of geen directe bomen te hebben rondom het huis.

Het rieten dak ‘kammen’

Wanneer er veel mos en alg groeit op het dak, moet er onderhoud worden gepleegd. Dat gebeurt vaak om de 5 jaar. De alg laag en de mossen op het rieten dak kan worden verwijderd door het ‘’kammen’’ van het riet. Dit kan je doen door met een broodmes of elektrische heggenschaar het bovenste laagje weg te snijden. Let hierbij wel goed op dat je niet teveel weghaalt, dit zal namelijk ten koste gaan van de levensduur. Na het kammen dient het riet weer netjes glad en strak te worden geklopt en deze klus kan je beter uitbesteden aan een rietdekker.

Algen spray

Algen en mossen verkorten de levensduur, dit kan je tegengaan met een algendoder (chemische spray). Deze is te gebruiken wanneer er slechts een beginnende algenlaag op uw rieten dak aanwezig is. Deze spray moet gelijkmatig verdeeld worden over het dak en daarvoor mag alleen een speciaal ontwikkelde algendoder gebruikt worden die de algen dood maar niet schadelijk is voor het riet. Goed voor het milieu is het echter niet. Daarbij moet de spray elke 5 jaar opnieuw worden toegepast doordat er slijtage op het dak voorkomt.

Vergunning van een rieten dak

Als je je huidige dakpannen wil vervangen voor riet of het rieten dak opnieuw wilt laten dekken dan is er meestal een vergunning voor nodig van de Gemeente. Het krijgen van een vergunning is meestal niet moeilijk zolang er gemeentelijke regels of aan het Bouwbesluit is voldaan. De belangrijkste regel is dat binnen 15 meter van de perceelgrens gebouwen geen brandbare dakbedekking mogen hebben. Het dak moet dan van kunstriet zijn of als maatregel een brandvertragende coating hebben of een dure sprinkler installatie.

Subsidie

Bij de gemeente zijn er subsidiemogelijkheden voor een rieten dak wanneer dit wordt toegepast op een monumentaal pand. Daarbij bestaat er bij rijksmonumenten een aftrekregeling voor onderhoudskosten bij de belastingdienst.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Wesley van der Linde

Reageer