Groen Nieuws
Image default

Eiken en dennen processierupsen zijn een groot probleem

Wat zijn processierupsen?

Processierupsen lopen in lange slierten achter elkaar aan, vandaar de naam ‘processierups’. Vanaf het derde vervellingstadium (half mei) ontwikkelen de rupsen, naast de normale witte haren, ook brandharen die gevaarlijk zijn voor mens en dier. Deze brandharen veroorzaken vooral veel huidproblemen van half mei tot eind juni. Na deze periode lopen de rupsen in lange slierten achter elkaar aan over de bosbodem en zoeken ze een gat in de grond of graven ze zich in om enkele maanden later verpopt ter wereld te komen als een grijze nachtvlinder.

Opwarming van de aarde

De eikenprocessierups is één van de insectensoorten die geprofiteerd heeft van de geleidelijke opwarming van het klimaat. Ze kunnen zich door de opwarming gemakkelijker standhouden, ook omdat er nog weinig natuurlijke vijanden zijn. Te verwachten is wel dat de insecteneters (zoals de koolmees) in aantal zullen stijgen, maar vooral het bijna onbegonnen werk van de plagen bestrijdingsdienst het over zal moeten gaan nemen.

Verspreidingsgebied

De plaag van de eikenprocessierups is vanuit België naar Nederland gekomen. De eerste waarnemingen van enkele nesten van de eikenprocessierups waren rond 1980 in delen van Brabant. Sinds 1990 werden de waarnemingen door heel Brabant gesignaleerd en ook in het aangrenzende deel van Limburg werd de processierups steeds vaker waargenomen. Sindsdien heeft de rups zich steeds verder naar het noorden toe uitgebreid en vormt tegenwoordig een plaag voor de bomen, mens en dier.

  • Van ei tot rups, van pop tot vlinder
  • De verschillende fasen van de rups
  • Het ei stadium tot half april
  • De jonge rupsen half april tot half mei
  • De volgroeide rupsen half mei tot eind juni à veel gevaar voor brandharen
  • Pop fase half juni tot eind augustus
  • De vlinder augustus tot half september
  • Het ei stadium september tot half april

De eikenprocessienachtvlinder legt in het najaar haar eitjes op de takken van eikenbomen. De onopvallende grijze nachtvlinder is enkele centimeters groot, heeft slechts één generatie per jaar en leeft slechts één of 2 dagen. In het voorjaar komen de eitjes uit en de rupsen eten ‘s nachts het blad en verschuilen zich op de dag groepsgewijs in een eigengemaakt bol van spindraden. In deze nesten vervellen de rupsen een aantal keer. Doordat de uitwerpselen en de huidjes met brandharen in het nest achter blijven, zien de spinbolletjes er vervuild uit. Deze (lege) nesten mogen door het achterblijven van brandharen nooit met de hand worden verwijderd, omdat deze brandharen ook zonder de rups nog enkele jaren gevaarlijk zijn voor de huid, ogen en luchtwegen.

Het gevaar van de brandharen van de rups

De rups ontwikkelt brandharen met weerhaken als een verdedigingsmechanisme. Bij aanraken van de rups of door de verspreiding door de lucht bij dreigend gevaar, kunnen de rupsen met deze brandharen hun vijanden weren. De brandharen blijven ook op de grond soms nog voor enkele jaren, al dan niet langer, giftig en dus een gevaar. Op plekken waar veel eiken staan of plekken die bekend staan om een hoge populatie van rupsen zijn dus bij voorbaat al verdacht en kunnen beter worden vermeden. De losse brandharen kunnen daar een reëel gevaar betekenen voor een rond snuffelende hond.

processierupsen

Wat te doen bij jeuk en roodheid van de huid?

De meeste problemen komen voor bij contact met de huid, maar ook ogen en luchtwegen kunnen door brandharen worden geïrriteerd. Bij symptomen van een rode opgezwollen huid die jeukt, oogirritaties of ademhalingsproblemen, moet men rekening houden met de brandharen van de eikenprocessierups. Vooral als het warmer begint te worden in het voorjaar of in het begin zomer is de kans groot. Mocht het gaan om huidirritaties dan helpt wrijven of krabben niet. Gebruik dan een breed plakband om eenmalig op de rode jeukende huid te leggen en er vervolgens af te trekken. Hierdoor komen de brandharen vaak wel uit de huid. Hierna kleding voorzichtig uitrekken en op hoge temperaturen wassen. Lichaam, armen en huid goed met een stevige straal afspoelen, voordat je begint met wassen. Bij allergische reactie van de longen is een doktersadvies het beste. Bij rode ogen kan uitspoelen met lauw water helpen. De allergische reactie verschilt van persoon tot persoon en kan heviger worden bij herhaalde blootstelling. Ook kan het bij mensen die overgevoelig zijn wel twee weken duren voordat de allergische reactie verdwijnt. In het geval van ernstige jeuk kunnen (homeopathische) anti-jeuk middelen, zoals zalf of crème (op basis cardiospermum), zeker verlichting geven.

Voorkomen is beter dan genezen

Wees voorzichtig in bossen, maar ook in steden wanneer het in het voorjaar en zomer warmer wordt. Ga niet zitten onder bomen en raak geen bomen aan. Vermijd ook bij het zien van de rupsen elk contact. Wees daarbij extra voorzichtig, daar in de gehele directe omgeving van deze rupsen brandharen aanwezig kunnen zijn.

Hoe bestrijden?

Niet, begin er niet aan! Alleen professionele diensten kunnen dit op de juiste manier aanpakken. Ze kunnen gebruik maken van branders, stofzuigers en sproeien met biologische bestrijdingsmiddelen.

Nog een gevaar in opkomst

De dennenprocessierups vormt in Frankrijk een plaag en deze rupsen eten bij voorkeur aan dennenbomen. De witte poppen van spinsels zijn dan ook aan deze naaldbomen regelmatig te zien, net als de rupsen die in achter elkaar over de grond een weg zoeken naar een ondergronds verblijf. Ook hier komt na de verpopping van de rups een nachtvlinder uit de grond, die de cyclus opnieuw voort gaat zetten door te paren en eitjes te leggen op dennenbomen. De dennenprocessierups heeft zich inmiddels ook in België genesteld en waarnemingen zijn er ook al gedaan in het zuiden van Nederland.

Symptomen

Ook deze rupsen kunnen net zoals de eikenprocessierups dezelfde klachten geven. Naast de specifieke ernstige huidirritaties, kunnen er ook bij deze soort klachten ontstaan zoals duizeligheid, braken en koorts.

Wel of geen bestrijdingsmiddelen?

De insectenetende vogelsoorten kunnen vergiftigd raken bij bestrijdingsmiddelen op het moment dat ze bespoten rupsen eten. Indien insecteneters dood gaan aan pesticiden wordt het ecologisch evenwicht nog meer verstoord en het probleem alleen maar groter.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Guido Sparreboom

Wolven terug in Nederland?

Guido Sparreboom

Wil je meer weten over de vos?

Guido Sparreboom

Wespen zijn nuttig voor mens en natuur

Guido Sparreboom

We gebruiken functionele en analytische cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. Gaat u hiermee akkoord? Ja, ik ga akkoord Details