Tuinieren

Genetische zaden beconcurreren natuurlijke zaden

natuurlijke zaden
Geschiedenis

10.000 jaar geleden is de mensheid zich anders gaan gedragen en van jager en verzamelaar langzaam over gegaan op kleine boerenbedrijfjes met wat vee en landouw. De landbouwers leerden zichzelf aan om een deel van het geoogste zaad of graan te bewaren tot het volgend voorjaar, om het vervolgens opnieuw te gebruiken als zaaigoed. Uiteindelijk leerden de eerste landbouwers om alleen het zaaigoed te gebruiken van de soorten die het meest opbrachten.

Kruisen of veredelen

Alleen het beste zaad, van de beste groente, graan en fruit soorten, werden door de eeuwen heen zo geselecteerd en zorgden uiteindelijk voor hogere opbrengsten. Door betere rassen te kruisen of veredelen werden de groente en fruitsoorten ook smaakvoller, beter resistent tegen ziektes of hadden bij graan gelijke hoogte van stengels, waardoor ze beter geoogst konden worden. Door te selecteren op de beste rassen, wordt de soort veredeld en ontstaat een nieuw (productief) plantensoort. Als zodanig is het te vergelijken met het fokken van huisdieren en vee, waarbij alleen de beste of soms de kleurrijkste soorten voor nieuwe rassen mogen zorgen.

Gespecialiseerde zaad-bedrijven

Omdat het kruisen of veredelen vaak een gespecialiseerd en deskundige aanpak nodig had, werd na 1925 dit werk meer en meer overgenomen door gespecialiseerde zaad-bedrijven. De belangrijkste principes van vererving waren bekend en zo werd de basis voor de moderne plantenveredeling gelegd. Dat het DNA de drager is van erfelijke factoren werd pas in 1952 ontdekt. Tegenwoordig worden in Nederland in de professionele teelt geen boeren- of tuindersselecties meer gebruikt en zijn bijna alle zaden afkomstig van moderne zaadveredelingsbedrijven.

De nieuwste technieken

Nederlandse zaadveredelingsbedrijven zijn, naast die uit Amerika, Japan en Frankrijk, wereldwijd actief en toonaangevend. Door gebruik making van zeer geavanceerde en dure technieken, kunnen ze op wereldschaal concurreren, exporteren en ontwikkelingslanden helpen om hun oogsten te verbeteren. Het is dan ook de ‘kunst’ om steeds de beste rassen te ontwikkelen, die bestand zijn en blijven, tegen muterende virussen, plagen, droogtes of koude etc. Planten worden vaak geselecteerd op hun opbrengst en minder op hun weerstand. Hierdoor kunnen zwakkere soorten ontstaan die minder natuurlijke weerstand kunnen bieden tegen ziektes. Deze plantenziektes worden door resistentie van insecten en bacteriën of schimmels, steeds moeilijker te bestrijden. De bestrijdingsmiddelen worden dan ook aangepast en steeds giftiger, waardoor het milieu steeds meer wordt belast.

Genetische manipulatie

Door de hoge deskundigheid die er nodig is om het beste zaaizaad te krijgen zijn er kennis en grote investeringen nodig om onderzoek te doen naar gewassen die resistent zijn tegen ziektes, maar ook de daarvoor gebruikte bestrijdingsmiddelen. Multinationals als Monsanto hebben, door middel kunnen van gentechniek, gewassen weten te ontwikkelen die tegen bestrijdingsmiddelen kunnen. Alles gaat dood door het gif (Roundup,behalve de gen plant zelf.

Multinationals

Het gevaar is dat deze multinationals (kleinere en biologische) zaadveredelingsbedrijven beconcurreren door hogere opbrengsten, maar ook omdat ze patent kunnen aanvragen op de genetisch gemanipuleerde zaden die door hun ontwikkeld zijn. Daarnaast kunnen ze naburige landbouwbedrijven voor de rechter slepen, als ze overgewaaide gen zaden terugvinden in hun velden. Dit gebeurt bijvoorbeeld biologische naburige landbouwbedrijven, die helemaal geen gen-zaad gebruiken. Door de grote boetes die hierop volgen, kunnen de kleinere bedrijven niet langer bestaan en moeten deze noodgedwongen stoppen of overschakelen op zaden die door gen-techniek zijn verkregen. Multinationals (als Monsanto) kunnen op deze manier hun concurrentie positie versterken en krijgen zo het monopolie over de gehele zaadhandel.

Biologische plantenveredeling

Bij de biologische zaad veredelingsbedrijven wordt geen gebruik gemaakt van genetische manipulatie en wordt het originele ras als uitgangspunt te houden. Ze maken graag gebruik van oude rassen die vaak een hoge natuurlijke resistentie hebben tegen ziektes. Er wordt zo ook gebruik gemaakt van veredelde gewassen die zonder de inzet van chemische pesticiden en kunstmest kunnen groeien. Zo wordt er geselecteerd of veredeld op eigenschappen als smaak, brede ziekteweerstand en robuustheid. Hiernaast selecteert men ook op diepe beworteling, waardoor onkruidonderdrukkend vermogen toeneemt, het gewas beter bestand is tegen droogte en hogere mineralen-efficiëntie verkrijgt, waardoor de plant met weinig mest toe kan. Maar ook wordt er natuurlijk geselecteerd op de voedingskwaliteit en ook de kilo-opbrengst om de prijs zo laag mogelijk te houden.

Zaadvaste rassen

Plantenrassen die hun eigenschappen behouden in de volgende generatie, worden zaadvaste rassen genoemd. Zaadvastheid is de normale situatie bij alle natuurlijke soorten en variëteiten. Dus de boer kan zelf zijn zaadgoed telen en is niet per se afhankelijk van zaadbedrijven. Bij de hybride planten ligt dat anders en is het zaad van deze hybride niet opnieuw te gebruiken.

Hybrides

Nadat het zaad van de F1 gebruikt is, krijg je van dezelfde planten de F2 planten (waarmee gekruist is) en waarvan de goede eigenschappen niet overeen komen met de F1. De F2 vervalt terug naar rassensoorten waarmee gekruist is, met enkele goede eigenschappen en die bijvoorbeeld wel sterk zijn, maar minder opbrengst geven. Ook in de biologische landbouw worden veel hybrides gebruikt, o.m. omdat de akkerbouwers moeten voldoen aan uniformiteitsnormen van de supermarkt, die met hybrides veel makkelijker te halen zijn dan met zaadvaste rassen. De biologisch oogst moet tenslotte ook qua uiterlijk aantrekkelijk blijven voor de consument.

Genetische manipulatie

Genetische modificatie/manipulatie: het kunstmatig veranderen van de genetische samenstelling van een plant kan op veel manieren. Hierdoor worden genen die afkomstig zijn van andere plantensoorten of zelfs van schimmels gebruikt, die op een kunstmatige manier (knippen en plakken van DNA) worden verenigd. De gevolgen van het knip-en-plakwerk van DNA is een blind gebeuren, met onvoorziene gevolgen. Zo kan het op den duur negatieve gevolgen hebben, waardoor andere vormen van ziektes toe kunnen slaan of de oude natuurlijke soorten verdwijnen.

Biologische bedrijven zijn tegen gen-techniek

Biologische bedrijven beschermen de originele plantenrassen door zich niet in te laten met genetische manipulatie. Grote multinationals in de USA zullen er alles aan doen om boeren bedrijven afhankelijk te maken van hun zaden en zo zijn deze biologische bedrijven “vogelvrij verklaard” door de gen-techniek van de Multinationals. Door gen techniek is nu al is meer dan 90% van de landbouwrassen uitgestorven en daarmee heel veel kleine (biologische) bedrijven.

Protest

Er wordt meer en meer geprotesteerd tegen het monopolie dat de Multinationals in handen hebben. Zowel de zaden als het door hun geproduceerde gif is in handen van deze multinationals en de prijs kan met minder concurrentie gemakkelijk verhoogd worden. Veel bedrijven worden afhankelijk van deze giganten en moeten op contractbasis hun zaad en bestrijdingsmiddelen kopen en hun oogst verkopen. Hierdoor zijn ze volledig overgeleverd aan de macht van deze Multinationals.

Momenteel worden mensen opgeroepen om zoveel mogelijk originele rassen in de vorm van zaad te bewaren. Hiermee kan mogelijk voorkomen worden dat er oersoorten uitsterven. Ook kan je beter zoveel mogelijk biologische zaden kopen voor de moestuin, om de concurrentie positie van moderne biologische zaad-bedrijven te verstevigen.

Nederlandse landbouw verliest zijn onschuld

De Nederlandse agrarische sector stort jaarlijks elf miljoen kilo landbouwgif over zijn akkers en is hierdoor bijzonder wreed voor het milieu. Het is dan niet verwonderlijk dat mensen en dieren daar de gevolgen van moeten ondervinden en ziek worden.

Biologisch voedsel in opkomst

Gelukkig worden steeds meer mensen zich bewust van het feit dat ze het milieu of hun gezondheid kunnen sparen, door biologische voedingsmiddelen of bijvoorbeeld kleding te kopen.

Maar ondanks dat de verkoop van biologisch voedsel elk jaar meer wordt, is het marktaandeel in Nederland slechts een paar procent. In andere landen kan dat wel oplopen tot 10 procent, maar is ook nog minimaal.

Gewasbeschermingsmiddelen

Landbouw gif is pas na de Tweede Wereld oorlog belangrijk geworden omdat de kleinschalige landbouw overgenomen werd door grootschalig landbouw en dus monocultuur. Men wilde vooral productiever en goedkoper produceren en slaagde hier grotendeels ook wel in. Het nadeel is dat er roofbouw wordt gepleegd en zo wordt er veel mest en gif gebruikt om dit enigszins te compenseren. Een van de maatregelen is bijvoorbeeld ook het zaaizaad voortijdig te behandelen met een soort coating tegen schimmels en insecten.

Neonicotinoïden

Zo wordt tegenwoordig vaak het zaaizaad (mais) voorzien van een coating om het zaad te beschermen tegen ziektes. De meest toegepaste coating is wel het door natuurbeschermers gevreesde Neonicotinoïde. Nadat het zaad begint te kiemen worden de werkzame stoffen van de coating opgenomen door de plant. Het voordeel hiervan is dat er niet of nauwelijks meer hoeft te worden gespoten met andere pesticiden. Een groot nadeel is dat de honingbij ook getroffen wordt, omdat hij het stuifmeel en nectar opneemt, waarin ook het gif is opgenomen. Dus niet alleen de schadelijk schimmels/ insecten gaan dood, ook de nuttige honingbijen, die een belangrijke rol spelen bij het bestuiven van landbouwgewassen en van planten in de vrije natuur. Momenteel is de bijensterfte enorm en veel natuurbeschermers en onderzoekers zijn er van overtuigd, dat dit direct of indirect te maken heeft met het landbouwgif.

Red de originele soorten

Zaadgoed is deel van ons cultureel erfgoed en komt voort uit duizenden jaren veredeling. Wat ooit in handen was van vooral boeren en tuinders is sinds de laatste decennia voor ruim de helft in handen gekomen van nog maar 10 multinationals, zoals Monsanto. Tegelijk wordt het aanbod van verschillende rassen steeds kleiner, omdat het voor deze bedrijven commercieel interessanter is om te werken aan een beperkt aantal rassen waar zij patent op hebben. Leef je leven, leef bewust!

Reageer