Groen Nieuws
Image default

Is het gat in de ozonlaag wel of niet afgenomen?

Wat is erger, de opwarming van de aarde of het gat in de ozonlaag?

In veel blogs in Groennieuws.nl hebben we het gehad over de Co2 uitstoot die het klimaat verandert. In deze blog over de ozonlaag, gaan we ook eens kijken naar een bijna fatale wereldramp die we nog net hebben kunnen voorkomen door te stoppen met CFK’s en andere ozonvreters.

Broeikasgassen zijn voor langere tijd ontkend

Broeikasgassen zijn momenteel het meest actuele nieuws en doordat er zich dagelijks over de gehele wereld natuurrampen afspelen, kan niemand het meer negeren of het gevaar ervan ontkennen. Maar we ‘stoeien’ over de gehele wereld al veel langer met een ander gevaarlijke fenomeen, het gat in de ozonlaag. Deze is ook pas rond 1980 ontdekt, maar de oorzaak is begonnen rond 1930 met de uitvinding van CFK’s, ofwel Chloorfluorkoolstofverbindingen (ook chloorfluorkoolwaterstoffen.of cfk’s).

Het gevaar van ‘ozon vreters’

Gevaarlijke chemische stoffen die de ozon aantasten zoals Cfk’s, doen er soms wel tien jaar over om op te stijgen en in de ozonlaag te geraken. De ozonlaag zit op 15 à 45 kilometer hoogte en de ozon vreters zijn zo krachtig dat ze pas na 50 tot 100 jaar uit de atmosfeer oplossen. Ze kunnen dan alweer vervangen zijn door nieuwe ozon vreters en al die tijd dat ze in de ozonlaag verkeren, breken ze de ozonlaag af.
Cfk’s zijn stoffen die tijdens de jaren 1970-1980 massaal gebruikt zijn in de chemische industrie voor o.a koelvloeistof in koelkasten, in brandblussers, als drijfgas in spuitbussen, in isolatieschuim, als ontvettingsmiddel en als schoonmaakmiddel bij de productie van microchips etc.

Wat is ozon?

Ozon beslaat uit een verbinding van drie zuurstofatomen en wordt aangeduid met O3. Ozon wordt gevormd wanneer zuurstofmoleculen (O2) worden gescheiden door de ultraviolette straling, die veroorzaakt worden door de zon. De individuele zuurstofatomen verbinden zich met een andere zuurstofmoleculen (O + O2 = O3) en vormen dus ozon. Dagelijks wordt in de stratosfeer ongeveer 300 miljoen ton ozon geproduceerd, waardoor de ozonlaag dikker zou moeten worden. Echter worden er ook weer ozondeeltjes afgebroken, wat veroorzaakt kan worden door het in contact komen met de door de mens gemaakte ozon vreters, maar het afbreken kan ook optreden aanraking met chemische verbindingen die veroorzaakt worden bij o.a. vulkaanuitbarstingen.

Ozon beschermt de aarde tegen gevaarlijke UV straling

De ozonlaag zit in een hogere luchtlaag van de atmosfeer, die de stratosfeer genoemd wordt. De ozonlaag bestaat uit een laag van geconcentreerde ozondeeltjes die in staat zijn om de meest agressieve uv-straling van de zon tegen te houden. Als de ozonlaag zou verdwijnen, zou vrijwel al het leven aan het oppervlak van de aarde binnen korte tijd afsterven door DNA-schade. Als de ozonlaag dunner wordt, dan kan te veel gevaarlijke U.V straling het aardoppervlak bereiken. Hierdoor neemt het aantal gevallen van huidkanker en blindheid ook toe. Huidkanker neemt vooral toe in landen die bekend staan om een hoger aantal zonne-uren of dunnere ozonlaag, zoals Australië. Ook in Nederland krijgt 1:5 te maken met een meestal wel te genezen vorm van huidkanker. Hoe eerder het wordt gesignaleerd, hoe kleiner de kans dat het ernstige gevolgen heeft.

Extreme koude bespoedigt het afbreken van de ozonlaag

Het afbreken van ozon gebeurt sneller, wanneer er extreme koude is, zoals in de hogere luchtlagen ter hoogte van de Noord- of Zuidpool. Het is een chemisch proces dat bespoedigd wordt bij extreme koude en vandaar dat er eerder ozon gaten vallen boven de poolkappen dan bijvoorbeeld in Nederland.

Als gevaarlijke UV straling niet wordt uitgefilterd

Als er te veel ozon wordt afgebroken en niet op tijd weer wordt aangevuld met nieuwe ozon deeltjes, ontstaat er een gat in de ozonlaag, of eigenlijk een dunnere laag van ozon deeltjes. Hierdoor kan de gevaarlijke UV straling de aarde bereiken en gevaarlijk zijn voor alles wat leeft. Tegenwoordig wordt via de satelliet nauwkeurig in de gaten gehouden of het gat groter of kleiner wordt. Momenteel lijkt het erop dat het gat in de ozonlaag kleiner wordt. De berichtgeving is dan ook positief en het lijkt erop (de berichtgevingen spreken elkaar nog wel eens tegen) dat de mens net op tijd gestopt is met te grote uitstoot van ozon vreters en ons een ramp op grote schaal bespaard is gebleven.

Recente gebeurtenissen

In de lente van 2007 werd boven de Noordpool het grootste ozonverlies in veertig jaar gemeten. Het was slechts in enkele weken ontstaan en de laag was met 30 procent tot, op sommige plaatsen, wel met 70 procent dunner geworden. De uitzonderlijk lage ozonconcentraties zijn toen tot in Italië gemeten.

In de maanden juni en juli 2017 had in Nederland de zon een kracht die nog zelden was gemeten. Deze straling van de zon had een zonnekracht van 8,0. Het record 9,0 aan zonnekracht is in ons land gemeten op 25 juni 1995. Dit had als oorzaak dat de vulkaan Mount Pinatubo op de Filipijnen, vier jaar daarvoor was uitgebarsten. Door deze uitbarsting was de ozonlaag de jaren erna dunner geworden, waardoor de zonkracht sterker was geworden. Ondanks deze zonnekracht van 8 of 9 is de gevoelstemperatuur hetzelfde gebleven en kan de onbedekte huid in tien minuten al verbranden.

Oorzaken van de aantasting van de ozonlaag

Chemische verbindingen die de ozon af kunnen breken komen ook voor in de natuur zoals chloor-, broom- en stikstofverbindingen. De mens kan ook ozon vreters maken zoals FCK,s , HCFK’s of methylbromide. De FCK’s en HCFK’s zijn grotendeels al verboden en werden vooral gebruikt voor voor diverse doeleinden zoals spuitbussen, piepschuim of koelinstallaties e.d . Methylbromide wordt nog veel gebruikt als gifgas tegen ongedierte zoals in loodsen, huizen, zeecontainers en voor grondontsmetting.

Het verbod op de ergste ozon vreters

De productie van ozonlaag aantastende stoffen is sinds het midden van de jaren negentig wereldwijd sterk gedaald, door de maatregelen zoals afgesproken in het Montreal Protocol, waarbij deze stoffen voor een groot deel verboden werden.

Lachgas (N2O)

De grootste hoeveelheid stikstofverbindingen in de stratosfeer komt momenteel van lachgas (N2O). Dit gas komt voornamelijk van natuurlijke bronnen, maar ook een uit antropogene bronnen zoals landbouw. Lachgas werd vroeger gebruikt in het ziekenhuis en door tandartsen, die het gebruikte als een narcose middel .Tegenwoordig wordt het gas vooral in de voedingsindustrie gebruikt, bijvoorbeeld in gaspatronen voor slagroomspuiten, als drug door het lachgas in een ballonnen te doen en vervolgens te inhaleren, of door het gebruik van mest in de landbouw.

Het gevaar van een dunner wordende ozon laag lijkt minder te worden, maar het aantal mensen met huidkanker (1:5) neemt echter nog wel toe, waardoor het gevaar van een te dunne ozon laag nog lang niet is geweken.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Guido Sparreboom

Spaarlampen niet in de vuilnisbak

Guido Sparreboom

De kannibalen van toen, de vleeseters tegenwoordig

Guido Sparreboom

Nederland gooit elk jaar 2 miljard in de vuilnisbak

Guido Sparreboom

We gebruiken functionele en analytische cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. Gaat u hiermee akkoord? Ja, ik ga akkoord Details