Groen Nieuws
Image default

Olifanten: oorlog tussen stropers en parkwachters

De Afrikaanse olifant

De Afrikaanse olifant is het allergrootste landdier ter wereld. De blauwe vinvis is met zijn lengte van 30 meter het grootste (zoog)dier dat in zee leeft. Afrikaanse olifanten hebben grotere oren dan de Aziatische soort. Bovendien hebben bij de Afrikaanse olifanten ook de vrouwtjes slagtanden. In Afrika heb je de savanneolifant en de bosolifant. De savanneolifant wordt aanzienlijk groter dan de bosolifant en zijn slagtanden zijn meer gebogen. De olifant en blauwe vinvis hebben een ding gemeen: ze zijn door toedoen van de mens sterk in aantal afgenomen. Sinds het einde van de jacht in 1966 heeft de blauwe vinvis zich enigszins hersteld. De olifant wordt, ondanks het verbod op ivoor in 1989, nog steeds bejaagd door stropers. De prachtige slagtanden leveren veel geld op en dit is de grootste reden waarom hij wordt bejaagd of gestroopt. Mensen maken van het ivoor sieraden, beeldjes, eetstokjes en andere pronkstukken. Rijke mensen in China zijn de grootste afnemer van illegaal ivoor (70%), maar ook Japan en andere Aziatische landen blijven illegaal ivoor kopen.

De handel in ivoor

De populatie savanneolifanten is de afgelopen tien jaar met een derde afgenomen. Vooral in Oost-Afrika heeft de laatste 10 jaar een  ware slachting door stroperij plaats gevonden. Hier is het aantal olifanten in tien jaar tijd gehalveerd. In Tanzania is maar liefst 60 procent van alle olifanten afgeschoten. Andere landen in Oost-Afrika, waaronder Oeganda, Rwanda en Kenia, hebben het aantal olifanten stabiel weten te houden of zelfs zien toenemen. In Centraal-Afrika lijden olifanten eveneens ernstig onder stroperij.

Internationaal verbod 1989

In 1989 werd de handel in ivoor verboden door de Conventie inzake de Internationale Handel in Bedreigde Dieren en Planten (CITES). In 1997 stemde het CITES echter in met een gedeeltelijke opheffing van dit verbod op de handel in ivoor. In landen als Botswana, Zimbabwe en Namibië kregen de olifanten een minder beschermde status. Het kan met het jaar verschillen en maar net wie er in de politiek voor of tegen de plezierjacht is van olifanten, of een land wel of geen ivoorhandel toestaat. Zelfs in Europa zitten ze niet altijd op een lijn.

Landen in Europa niet op een lijn

In Nederland is het legaal om te handelen in ‘antieke ivoorproducten’. Dat betekent dat er geen restricties gelden voor handel in producten die zijn verkregen vóór 1947. Ivoor van ná 1947, maar van vóór 1990, mag alleen met een certificaat verkocht worden, en de verkoop van ivoor van na 1990 is volledig verboden. Hier zit alweer genoeg ‘ruimte‘ voor handelaren in illegaal ivoor om de wetgeving te omzeilen en alles dat wordt ontdekt of onderschept is dan ook altijd ‘oud’ ivoor, van bijvoorbeeld Mammoeten uit Siberië. Uit een recent onderzoek dat werd gedaan door middel van koolstofdatering door de Universiteit van Oxford, is aangetoond dat 75 procent van het ivoor dat in Europa als ‘antiek’ wordt verkocht, afkomstig is van recent geschoten olifanten. Om dit tegen te gaan is er in het Verenigd Koninkrijk een totaal verbod ingesteld op de ivoorhandel. Het is hiermee het eerste land in Europa dat de verkoop van alle producten van ivoor verbiedt.

De olifant is vogelvrij verklaard

Ondanks het verbod op de internationale handel in ivoor, worden er jaarlijks zo’n 20.000 olifanten gestroopt voor hun ivoor. Ongeveer 25 jaar terug lag dat aantal zelfs op 100.000 per jaar. De wereldwijde populatie van olifanten is dan ook de afgelopen tien jaar  met een derde afgenomen en er zijn dus ook minder olifanten om te stropen. Van de 350.000 olifanten die nu nog in leven zijn, leeft 70% in zuidelijk Afrika, 20 procent in Oost-Afrika en ongeveer 6% in Centraal-Afrika. West-Afrika telt nog slechts de luttele hoeveelheid van 11.000 olifanten, zo’n 3 procent. De stroperij probeert vooral de grootste slagtanden te krijgen en heeft het vooral voorzien op de stieren (mannetjes olifanten) die een belangrijke rol binnen de groep spelen en ook moeten zorgen voor een sterk nageslacht. Juist deze zijn als eerste het ‘mikpunt’.

Verdwenen leefgebied van de olifant

Zowel de Afrikaanse olifant als de Aziatische olifant heeft er mee te maken. Doordat de mens steeds meer land en bos in cultuur brengt voor de veehouderij, landbouw of bebouwing, verliezen wilde dieren zoals de olifant, steeds meer leefgebied waardoor ze steeds minder kunnen rondtrekken.

(lees artikel verder onder de foto)

olifanten

Aziatische olifant

Aziatische olifanten hebben triest genoeg, zelf mee mogen helpen aan de ondergang van hun leefgebied. Hoewel de Aziatische vrouwtjes olifanten niet worden bejaagd omdat ze geen slagtanden hebben, werden ze in het verleden wel gevangen om te temmen en als lastdier gebruikt om omgezaagde bomen uit het regenwoud te slepen. Vooral door het verdwijnen van de bossen zijn de Aziatische olifanten voor een groot deel uit hun oorspronkelijke leefgebied (jungle) verdwenen. Naar schatting zijn er in het wild nog tussen de 30.000 over. Omdat er niet veel regenwoud over is, zijn de  tamme olifanten nu werkeloos  geworden. De meeste worden opgevangen in olifantenkampen, omdat ze niet meer gewend zijn om in de natuur te leven.

Afrikaanse olifanten

De Afrikaanse olifanten worden bejaagd voor hun ivoor, maar ook vanwege het verdwijnen van hun leefgebied gedreven naar Nationale Parken. In de parken is vaak niet genoeg voedsel, maar kunnen de hongerige olifanten niet wegtrekken zoals ze gewend zijn, omdat deze parken vaak omheind zijn met hekken. Hierdoor proberen ze het laatste blad van de bomen te bemachtigen en vernielen ze grotere bomen om bij het blad te kunnen. Doordat bomen geen tijd hebben om op te groeien of zich te herstellen, krijg je dat veel bos vernieuwd wordt en het natuurlijk evenwicht hierdoor verstoord raakt.

Buiten de parken zijn kuddes ook op zoek naar voedsel en komen soms op hun dagenlange tochten over de savannen op landbouwgronden. Hier kunnen ze in een nacht met een kudde vele hectares aanplant of oogst vernielen/opvreten.

Hierdoor ontstaat een strijd tussen mens en dier om te overleven, waar de olifant ongewild het slachtoffer van wordt. In de parken mag het natuurlijk evenwicht ook niet verstoord raken en kan, als het teveel aan olifanten niet verder kan trekken, kaalslag ontstaan op plekken waar eerst bomen en struiken hebben gestaan.

Overbrengen van het ene park naar het andere park

Malawi heeft een succesvol natuurpark, het Liwonde National Park, waar minder wordt gestroopt, omdat er veel toeristen komen en er genoeg rangers het park kunnen beveiligen. Dit komt door de grote hoeveelheid toeristen inkomsten zijn. In 2016 hadden ze zoveel olifanten dat ze er een teveel hadden. Ze hebben daarom een paar kuddes, die meer dan 260 olifanten telden, overgebracht naar een ander park, het Nkhotakota Wildlife Reserve, waar alle olifanten weg waren gestroopt.  Complete families werden over verhuisd,  want olifanten zijn heel sociaal gevoelige dieren die zich hechten aan hun familie. Ze zijn na verdoofd te zijn, met een aantal grote trailers overgebracht naar hun nieuwe leefgebied dat 300 kilometer verderop lag.

Wanneer er zogenaamd het afschieten van olifanten moet plaats vinden, omdat er te veel olifanten zijn in een park, die niet kunnen worden overgeplaatst, moeten de gehele kudden dood geschoten worden, omdat elke achterblijver anders door de traumatische ervaring gestoord gedrag kunnen gaan vertonen. Bijzonder is wel dat sommige gedeelten van Afrika een tekort hebben aan olifanten en sommige wildparken een teveel. Helaas is het een te kostbare methode om ze overal van het ene park naar het andere park te transporteren. Hierdoor kan het zo zijn dat er door toeristen nog veel olifanten gezien worden, maar er elders in Afrika alle olifanten bijna zijn verdwenen.

Het stropen is vandaag de dag alleen maar toegenomen. Legers van zwaarbewapende rangers proberen de strijd aan te gaan tegen deze stropers. Niet zelden verliezen ze de strijd en zijn de stropers de rangers te slim af of worden rangers zelf dood geschoten.

Het Wereldnatuurfonds voert al tientallen jaren een campagne voor het behoud van wilde dieren in Afrika. Gelukkig hebben ze veel financiële steun van mensen die donaties over maken.

Het team van Groennieuws.nl hoopt dat deze mooie diersoorten gespaard blijven en ook de generaties die na ons komen kunnen genieten van dieren in het wild. Niet alleen van de laatste olifanten in gevangenschap. Als deze wrede, illegale ivoorhandel niet stopt, zal de Afrikaanse olifant binnen tientallen jaren uitgestorven zijn. Leef je leven, maar help ook het andere leven op aarde om te blijven bestaan!

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Guido Sparreboom

Veel vogels zijn vooral in het voorjaar te horen

Guido Sparreboom

Meer wespennesten en worden in augustus agressiever

Wesley van der Linde

Echt bont zorgt voor dierenleed

Guido Sparreboom

We gebruiken functionele en analytische cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. Gaat u hiermee akkoord? Ja, ik ga akkoord Details