Groen Nieuws
Image default

Veeteeltsector vervuild veel meer dan (vlieg)verkeer en industrie

Nederland kamt met een stikstofcrisis

De Raad van Staten, de hoogste bestuursrechter van ons land, heeft onlangs besloten dat een 100 tal nieuw te bouwen projecten moeten worden stopgezet. Het gaat hier om projecten van o.a. de bouw, landbouw en veeteelt sector of bijvoorbeeld de infrastructuur uitbreiding. Dit om het teveel aan stikstof terug te dringen, zodat de natuurreservaten in Nederland gespaard blijven.

Maar stikstof (symbool N) zit toch van nature al in de lucht?

Ja, lucht bestaat voor 78% uit stikstof en voor 20% uit zuurstof en 1% bestaat uit CO2 (koolstofdioixde), waterdamp en hele kleine hoeveelheden argon, neon etc. Maar stikstof aangeduid met N in de lucht is niet de stikstof die het probleem vormt, het gaat om stikstofverbindingen met zuurstof.

Waarom is er opnieuw zo’n ophef over stikstof?

Al sins 1980 vormt de stikstof-problematiek al een probleem en in de jaren na 1980,  was er in de politiek zeer veel aandacht voor ‘zure regen’. Deze ‘zure regen’ is de natte vorm en lucht of uitlaatgassen de droge vorm van zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOx) en ammoniak (NH3). Naast zwavel, wat sinds 1980 met circa 90% is gedaald, ging het toen dus al om hetzelfde stikstofprobleem. Sindsdien heeft de Nederlandse overheid dan ook getracht de stikstofuitstoot te verminderen door maatregelen te treffen en regels te stellen. Vanaf 1990 is de Nederlandse stikstofuitstoot, zowel van NOx als NH3, meer dan gehalveerd. De NOx-uitstoot daalt daarbij al dertig jaar gestaag, maar de afname in de uitstoot van Ammoniak  NH3 is sinds 2010 gestagneerd. Maar de maatregelen waren nog niet voldoende gebleken en natuurorganisaties, hebben niet voor niks geprotesteerd.

De verbranding van voedingstoffen in ons lichaam

In ons lichaam worden voedingstoffen door zuurstof verbrand en omgezet in energie. De lucht die we inademen bevat 21% zuurstof en 0,03% kooldioxide, maar de lucht die we uitademen bevat 16% zuurstof en 5,6% kooldioxide.

Koolstofdioxide of CO2 ontstaat bij het ademhalen, maar ook bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Co2 wordt ook wel broeikasgas genoemd en maakt dat het op aarde steeds warmer wordt.

Voor fotosynthese is kooldioxide noodzakelijk

Stikstof is uitermate belangrijk voor planten in het algemeen en voor landbouwgewassen in het bijzonder. Stikstof (N) bevordert de groei van de plant en groei van het bladgroen (chlorofyl) dat nodig is voor de fotosynthese. Het is een essentieel bouwelement voor eiwitten en DNA. Een stikstofgebrek of -overmaat heeft vaak gevolgen voor de kwaliteit van het gewas. Boeren gebruiken veel kunstmest en mest waarin stikstof zit, voor de bemesting. Helaas wordt er over bemest of onvoldoende effectief bemest waardoor er onnodig veel  verdwijnt stikstof verdwijnt in het milieu. (zie andere blogs over stikstof).

De stikstof is een meststof en is ook nodig voor de fotosynthese

Fotosynthese is een biochemisch proces waarbij de groene planten, de meeste algen en sommige bacteriën zonlicht als energiebron gebruiken om koolstofdioxide en water om te zetten in suikers zoals glucose. Ofwel de zonne-energie wordt gebruikt om koolstofdioxide (CO2) en water (H2O) om te zetten in suikers zoals glucose. Hierbij komt zuurstof (O2) vrij als afvalstof en de Co koolstof wordt gebruikt als bouwstof. Planten gebruiken ook kleine hoeveelheden zuursof in de nacht als er geen zonlicht is om suikers te verbranden voor energie.

Koolstofdioxide, ook kooldioxide of koolzuurgas genoemd, is een anorganische verbinding van koolstof en zuurstof, met als brutoformule CO2.

Doordat wij mensen zuurstof inademen en Co2 uit en planten andersom, houden wij de planten in leven en andersom. Co2 op en afname is dus in de natuur noodzakelijk, maar in evenwicht. Wij mensen zijn er goed in om het natuurlijk evenwicht te verstoren, want vooral door de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals kolen, olie en gas komt er namelijk ook Co2 vrij en veel te veel. Planten groeien er wel beter door, maar Co2 is ook een broeikasgas dat ons klimaat opwarmt. Co2 laat de zonnestralen wel door, maar de warmte die door zonnestralen geproduceerd wordt door de Co2 in de atmosfeer tegengehouden.

Opwarming van de aarde

Dat we af moeten van de fosiele brandstoffen en over moeten op schone energie is duidelijk. Windmolens, zonne-collectoren of waterstofgas kunnen uiteindelijk de hoge Co2 uitstoot tegengaan en we moeten zo snel mogelijk overschakelen omdat de broeikasgassen onze ondergang gaan betekenen. Maar waar beginnen we, wie moet als eerste aangepakt worden? Wel iedereen moet mee werken, daar kleine beetjes een grote maken en het verschil kunnen maken. Doch de grootste vervuilers moeten meer inleveren en harder worden aangepakt, maar wie zijn het?

De veeteelt en landbouwsector vervuild het meest van allemaal

Het RIVM berekende dat de landbouwsector in 2017 totaal : 106 miljoen kilo stikstof uit stootte in de lucht. Het grootste deel kwam van de veeteelt, en was goed voor 94 miljoen kilo. Tractoren stuitten 12 miljoen kilo stikstof uit. Geen enkele sector in Nederland stoot meer uit dan de agrarische sector of zeg maar rustig de veehouderij. Het verkeer en de industrie – de andere twee grote uitstoters – stootten in hetzelfde jaar respectievelijk 45 miljoen en 17 miljoen kilo stikstof uit.Kortom de boeren hebben het gevoel dat ze ten onrechte steeds hard aan gepakt worden, maar om de stikstof terug te dringen is dat ook nodig. Het vliegverkeer overigens stoot volgens de berekeningen 88 x minder uit dan de vee en landbouw sector en wel 1.2 miljoen kilo stikstof. Veel minder!

Stikstofverbindingen zijn bij een teveel zelfs gevaarlijk voor onze gezondheid

Stoffen of moleculen hebben de eigenschap dat ze zich kunnen delen of binden in bepaalde omstandigheden. Stikstofverbindingen waarvan stikstof een bestanddeel is, komen in de lucht van nature voor, maar slechts in kleine hoeveelheden. Ze zijn onmisbaar voor het leven: ze zorgen dat planten groeien en zijn een bouwstof voor ons lichaam. Maar ook hier kan een teveel aan stikstof verbindingen een negatief gevolg hebben voor het milieu en zelfs voor onze gezondheid.

Te veel stikstofoxide of NOx is schadelijk

Stikstof verbindingen kunnen op een natuurlijke manier gevormd worden, door stikstof producerende bacteriën of door koeien waarbij de mest de stikstof omzet in ammoniak ( is ook een stikstofverbinding). Maar bij de verbranding van fossiele brandstoffen, wordt stikstof omgezet in stikstofoxide. Dit kan door verbrandingsmotoren van de auto, maar ook de scheepvaart of industrie zijn. Stikstofoxiden is een groep stoffen die bestaan uit een stikstofatoom en één of meerdere zuurstofatomen. Deze groep wordt aangeduid met de verzamel formule NOx. De meest voorkomende stikstofoxiden zijn NO en NO2.

Stikstofoxiden ontstaan door verbranding van fossiele brandstoffen in verkeer en industrie.

Stikstofoxiden kan smog veroorzaken in stedelijke gebieden, die als een deken van geel/bruine mist in de lucht boven de stad hangt. Verder veroorzaken de stoffen een derde deel van de zure regen op aarde, doordat deze worden omgezet in salpeterzuur (HNO3). Het overige deel van de zure regen wordt veroorzaakt door zwavelzuur (H2SO4), dat ontstaat uit zwaveldioxide (So2).

Stikstofoxiden zijn gassen die in hoge concentraties een verstikkende werking kunnen hebben. Mensen die worden blootgesteld aan stikstofoxiden krijgen symptomen als oogirritatie, slijmvlies afwijkingen en longziekten. Zelfs de plantengroei kan door NOx worden verminderd, waardoor gewassen afsterven. Dit levert een behoorlijk nadeel op voor de landbouw.

De uitstoot van stikstofoxiden kan worden verminderd door veranderingen aan te brengen in verbrandingsprocessen. Met name de verbranding van kool levert een grote bijdrage aan de NOx uitstoot. Overstappen op alternatieve brandstoffen zoals wind en zonne-energie is daarvoor een oplossing.

N2 door minder zuurstof bij het verbrandingsproces halveert de NOx

Door de hoeveelheid zuurstof bij het verbrandingsproces te verminderen., ontstaat wanneer de zuurstofconcentratie laag is, minder stikstofoxide en meer N2. Dit is de natuurlijke vorm waarin stikstof normaal gesproken in de atmosfeer voorkomt. Deze methode kan de stikstofoxiden uitstoot bij koolverbranding tot 50% reduceren. De uitstoot van stikstofoxiden is tussen 1990 en 2003 al gereduceerd van bijna 600 miljoen kilogram naar minder dan 400 miljoen kilogram. Helaas is dit nog niet toepasbaar in de autoindustrie.De concentraties van de stoffen nemen namelijk toe tijdens reductie van andere stoffen, zoals VOC (Vluchtige Organische Componenten).

Lachgas  (N2O) door de vee of landbouwsector

De landbouw levert een veel grotere hoeveelheid vervuiling door stikstofoxide.  Denitrificatie processen in de bodem veroorzaken ook nog lachgas, wat circa 250 keer sterker dan dat van CO2 – om tot overmaat van ramp ook nog de ozonlaag aan te tasten alvorens het daar wordt afgebroken. Lachgas vormt 6% van de andere broeikasgassen.

Stikstofverbindingen vormen een meststof voor planten (algen).

Stikstofverbindingen zijn dus bouwstenen of meststoffen voor de plant.Ze kunnen zich verplaatsen door het water en geven bij een teveel in het water een algen explosie. Stikstofverbindingen kunnen ook via de lucht zich verplaatsen en neerdwarrelen op een grasland. De boer heeft hier voordeel aan omdat het gras sneller groeit. Maar ook op schrale heidevelden zullen de grassen voedsel uit de lucht krijgen en de heide overgroeien. Ook stikstof minnende onkruiden als brandnetels en bramen nemen de overhand in natuurgebieden, waardoor bepaalde plant en dier soorten worden verdrongen.

Stikstof verzuurt de bodem, waardoor belangrijke stoffen als calcium uit de bodem wegspoelen. Kalk is belangrijk voor de groei van planten, maar ook dieren.

Stikstof overschot

Nederland kampte al jaren met  een stikstofoverschot, maar dat zou door maatregelen te treffen, over de jaren gehalveerd zijn en geen groot probleem meer vormen aldus het PAS (programma aanpak stikstof). Het project PAS is door de overheid in 2015 ingevoerd om stikstof in beschermde natuurgebieden terug te dringen. In de omgeving van 160 stikstofgevoelige natuurgebieden mochten alleen nog nieuwe economische activiteiten, zoals staluitbreidingen of wegverbredingen, worden toegestaan als de extra stikstofuitstoot daarvan werd gecompenseerd. Maar de PAS ging er vanuit dat de compensatie er wel kwam en het toezicht bleek een utopie. De Raad van State gaf de natuurbeschermers of activisten gelijk omtrent de toename van stilstof door uitbreiding, zonder dat daar bijvoorbeeld bos voor werdt aangeplant.

Overheid heeft een speciale commissie ingesteld

De PAS dat door de Rijks Overheid de controle moest leveren op de stikstof uitstoot, gaf volgens milieugroepen te gemakkelijk vergunningen af en zij stapte naar de rechter. Het Europese Hof van Justitie legde in november vorig jaar al de basis voor de uitspraak van de Raad van Staten. Deze oordeelde nog maar pas dat de PAS in strijd is met de Europese natuurbeschermingsregels, omdat de positieve effecten van de compensatiemaatregelen moeten vaststaan voor de overheid toestemming geeft voor nieuwe activiteiten waarbij stikstof in de natuur komt. Op 29 mei van dit jaar oordeelde de hoogste rechter dat het Programma Aanpak Stikstof ( PAS) van de rijksoverheid niet deugt. De conclusie dat we de PAS niet langer konden vertrouwen en de PAS werdt opgevolgd door een speciale commissie die  onder leiding staat van oud minister Remkes en deze commissie legt momenteel bijna alle bouwplannen in Nederland plat! De uitspraak heeft het land op slot gezet: geen enkel project dat mogelijk ook maar een klein beetje bijdraagt aan nieuwe stikstof-uitstoot, krijgt nog een vergunning. Een hoger beroep tegen de uitspraak is niet mogelijk. De rijksoverheid, provincies en gemeenten schatten dat 18.000 projecten worden getroffen door de stikstofcrisis.

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Groen Nieuws

Oostenrijk verbiedt als eerste land in Europa landbouw bestrijdingsmiddel Glysofaat

Guido Sparreboom

Milieuvriendelijk én zuinig wassen

Guido Sparreboom

Recyclen is goed, de verwerking slecht

Guido Sparreboom

We gebruiken functionele en analytische cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. Gaat u hiermee akkoord? Ja, ik ga akkoord Details