Groen Nieuws
Image default

Wespen zijn nuttig voor mens en natuur

Wespen

Er zijn wereldwijd wel zo’n 50.000 verschillende soorten wespen. De meest bekende soorten uit Nederland zijn: limonade of normale wesp, de Duitse wesp, galwesp, sluipwesp, plooiwesp, spinnendoder, goudwesp, rupsendoder, houtwesp, bladwesp en de hoornaar. Zo kunnen de meeste wespen op elkaar lijken met hun geel/zwart gestreepte lichaam, maar toch geheel verschillend zijn in de manier van leven.

De gewone wesp en de Duitse wesp zijn de veelvoorkomende soorten in Nederland. Ze behoren tot de familie van de papierwespen en leven in kolonies. Papierwespen kunnen vrij agressief zijn en gemeen steken.

Wespen leven vooral van insecten

Sommige wespen zijn vegetarisch en leven alleen van nectar van bloemen,  maar de meeste soorten zijn ware killers en doden elk uur minstens een insect zoals een mug of vlieg. Daarnaast zijn ze verzot op zoetigheid. De meeste wespennesten worden niet groter dan een voetbal, maar het record hoogte van een wespennest is  4 meter. Normaal gaan in Nederland de wespen aan het eind van de zomer of herfst dood op de koninginnen na. Maar de klimaatopwarming zorgt nu voor warmere zomers en ook voor zachtere winters. Hierdoor kunnen de wespen steeds langer doorgaan met voedsel zoeken voor de larven. Een wespenvolk sterft normaal in de loop van de herfst of winter,  niet door de kou, maar door gebrek aan eten. Alleen bevruchte koninginnen kunnen de winter doorkomen in een winterslaap. Maar slechts 1 op de 200 koninginnen komt de winter door.

Wespen rond het huis

In de maand augustus zijn de wespen meer actief en aanwezig dan de rest van het jaar en dat komt doordat de werksters en de mannetjes wespen vrij zijn van hun taak. Normaal zorgen de werksters voor de nestopbouw en dat de larven gevoerd worden met insecten en het nest wordt verdedigd, maar hun taak zit erop en zij vliegen nu veel meer buiten het nest . De wespen verdedigen nog wel het nest, maar zijn vooral op zoek naar voedsel voor zichzelf. Ze zijn aan het eind van het jaar dol op rijpe zoete vruchten zoals appels en peren, maar ook limonade of vis en ze zijn zo de mens tot last. Ze kunnen ook rond deze tijd eerder overgaan om te steken.

Wespen hebben kaken en zuigende mond delen

Wespen hebben grote sterke kaken die mensen vaak verwarren met een bek. De echte monddelen zitten echter achter de kaken. Wespen hebben een snuit en is in feite een serie van buisjes om te zuigen. Dit betekent dat volwassen wespen alleen vloeibaar voedsel kunnen nuttigen. Met hun kaken grijpen ze insecten, kunnen ze hout tot pulp knagen voor hun nest en de schil van het fruit kapot knagen zodat ze bij het sappige vruchtvlees kunnen.

Een nieuwe generatie

Aan het eind van zomer komt de tijd dat er door de oude koningin, nieuwe koninginnen en darren (mannetjes) worden geproduceerd. Deze laatste moeten er voor zorgen dat de soort in stand blijft. Elk jaar paren deze met elkaar buiten het nest. Wat de prikkel is en op welk tijdstip hiertoe overgegaan wordt is niet bekend, maar het opmerkelijke is dat het tegelijk samenvalt met alle andere wespenvolken en zelfs landelijk kan zijn. De paring gebeurd met grote zwermen in de lucht, waarbij de darren de koninginnen massaal bevruchten. De darren sterven binnen enkele uren na de paring en de koninginnen gaan hierna op zoek naar een overwinteringsplaats.

Koninginnen

In de herfst zoeken de bevruchte koninginnen  een nieuwe schuilplaats voor de winter en in het voorjaar gaan ze op zoek naar nieuwe nestgelegenheid. Er zijn vele wespen soorten, maar de meesten maken een nest in een holle boom, een gat in een spouwmuur, een holle ruimte onder dakpannen of in een gat in de grond. Daar leggen ze hun eieren, waaruit vervolgens de larven komen. De koningin voedt deze tot ze groot genoeg zijn met nectar van bloemen. De larve ondergaat een gedaanteverwisseling, om vervolgens uit te groeien tot werkster.  De taak van deze werksters zijn om de nieuwe larve te voeden met insecten en het nest af te bouwen met houtpulp. De koningin blijft haar hele leven doorgaan met eieren leggen, waar opnieuw werksters uit worden geboren.

Werksters en koninginnen

De werksters zorgen voor de opbouw van het nest dat gemaakt wordt van houtpulp dat ze weg knagen van doodhout. Het nest wordt langzaam groter en dat is nodig ook want het aantal wespen kan uitgroeien tot wel 5000 en soms wel tot 25000 stuks. Wat in het voorjaar nog niet groter was dan een tennisbal met tientallen wespen, is het eind van de zomer uitgegroeid tot nest ter grootte van een voetbal met duizenden zoemende wespen. De werksters voeden de larven in het nest met insecten zoals rupsen, muggen en vliegen. Ze zijn daarom zeer nuttig voor de mens en een groot wespennest dood duizenden insecten op een dag. Als beloning voor het insectenmaal dat de werksters aanvoeren in het nest, geven de larven een zoetige stof af, die de werksters gebruiken als voedsel. Pas als de oude koningin geen eieren meer legt en er geen larven meer geboren worden, moet de werkster zelf op zoek naar zoet voedsel; dat kunnen vruchten zijn zoals appels en peren, maar ook limonade, ijs, honing etc.

Nuttig en schadelijk tegelijk

Hommels en bijen zijn nuttig voor de mens omdat ze bloemen (van o.a voedsel gewassen) bestuiven. Ook steken deze insecten alleen als ze worden bedreigd. Wespen hebben geen haartjes waar stuifmeel aan blijft hangen en zijn meestal insectenvangers waardoor de bestuiving minimaal is.  Mensen weten vaak echter niet dat wespen veel schadelijke insecten wegvangen, die voedsel gewassen kunnen aantasten en zo eigenlijk net zo nuttig zijn voor de mens als de honingbij of hommel. Mogelijk zouden er hele insecten plagen in de natuur uitbreken zonder de wespen en zou er een nog grotere schade geleden worden in de agrarische sector. Meer spuiten met gif betekent meer gezondheidsgevaar voor de mens en het ineenstorten van de voedsel pyramide. (zoals nu al gebeurt met de honingbij).

Wespen gebruiken verschillende technieken als ze aan het jagen zijn op insecten. Ze speuren aan de onderkant van bladeren, zoeken in kieren en barsten van hout, op takken en twijgen, maar ook op composthopen en uitwerpselen naar alle mogelijke insecten. Ze kunnen vraatschade aan bladeren waarnemen en gaan dan op zoek naar de oorzaak en vinden zo de rupsen of andere schadelijke insecten. Wespen jagen ook op zicht en achtervolgen vliegen en muggen en andere vliegende insecten.

Wespen steken

Wespen hebben een angel die ze na een steek niet verliezen, wat wel het geval is bij een honingbij of hommel, die na een enkele steek dood gaan. Vooral in het najaar kan een wesp snel overgaan tot steken omdat ze verdedigen nog als hun enigste taak zien, zeker als je te dicht het nest genaderd bent. Wespen kunnen gemeen steken en bij sommige mensen ontstaat al paniek als er een wesp in de buurt komt. Wespen komen in eerste instantie op de geur van eten en drinken af en zullen je niet zomaar steken, ga je om je heen slaan dan verspreid de wesp die in je buurt is een noodsignaal, waardoor ook de andere wespen agressief op je actie gaan reageren en kunnen overgaan om te steken. Zeker als je op een wespen nest dat in de grond verscholen zit trapt of deze wil bestrijden door er bijvoorbeeld op te slaan met een stok, kan dit zeer gevaarlijk zijn.  Hierdoor gaan de wespen over tot het nest verdedigen en dan wordt het lopen zo hard als je kan. Soms komen er wel een tientalen wespen tegelijk achter je aan en ze achtervolgen je tot wel tot honderd meter van het nest. Probeer als het ooit zover komt, door de dichte begroeiing te rennen om ze kwijt te raken of snel ergens naar binnen te vluchten.

Wat als er een wesp om je heen vliegt

Rustig weg lopen en beheerst je eten en drinken in veiligheid brengen zonder rare bewegingen. Pas echter altijd op voor wespen, sommige mensen zijn er allergisch voor en kunnen er ziek van worden. Wees altijd voorzichtig indien je buiten een slok uit een blikje of flesje neemt. Er kan namelijk gemakkelijk een wesp in zijn gekropen die er niet gemakkelijk meer uit kan. Indien je dan vervolgens een slok neemt, kan dit voor iedereen gevaarlijk zijn, omdat dan de luchtpijp dicht kan komen te zitten.

Wespen bestrijden in de tuin met een wespen vanger heeft niet veel zin omdat wespen tot op een afstand van 3 kilometer kunnen vliegen vanaf het nest. Ook kunnen er in een straal van 3 kilometer van je huis zich wel 100 wespennesten bevinden, die onmogelijk te bestrijden zijn. (100 x 50000 wespen = 500000! wespen) Indien er een wespennest  in je tuin of bij het huis zit,  laat dan professionele hulp komen. Zo kan je bijvoorbeeld zelf het gat in de spouwmuur dichtstoppen, maar al snel gaan de buitengesloten wespen op zoek naar een andere ingang, reageren agressief en komen vervolgens je huis binnen vliegen als ze de kans hebben.

Allergie voor wespen

Ongeveer 5 procent van de bevolking is ernstig allergisch voor bijen- of wespensteken. Sommige daarvan zijn zo allergisch voor wespen dat ze dood neer zouden vallen, indien je niet zou injecteren met een speciale wespen pen ( injectiespuit) die ze altijd bij zich moeten dragen uit voorzorg.  Voor hen kan een toevallige ontmoeting met deze insecten een dodelijke afloop hebben. Ongeveer 4 van de 10 mensen heeft een bepaalde mate van een allergische reactie op een steek van een wesp en jaarlijks moeten duizenden mensen in Nederland die worden gestoken door wespen, medische hulp zoeken of een uitzuig-pompje gebruiken ( te koop bij drogist of apotheek) om het gif eruit te zuigen. Middelen die de werking van het gif of pijn tegen gaan zijn antihistaminica, antibiotica, steroïden, ontstekingsremmers en pijnstillers. Een of twee mensen komen jaarlijks te overlijden.

Geuren om wespen op afstand te houden

Er zijn bepaalde geuren waar wespen slecht tegen kunnen en deze zijn te gebruiken om te voorkomen dat wespen bij je in de buurt komen. Het zijn vooral geuren van kruiden in de tuin zo,als munt of andere sterk ruikende tuinkruiden. Ook kan je op tafel een schaaltje neerzetten met citroen of kruidnagel geur om de wespen weg te houden. Ook azijn, ui en wierook kunnen zo wespen weg houden. Onthou goed dat wespen ook nuttig zijn en mijn advies: Leven en laten leven!

Door: Guido Sparreboom
Beeld: Wesley van der Linde

Hoeveel dieren moeten er nog uitsterven

Guido Sparreboom

Tropische reuzenteek rukt op van Duitsland naar Nederland

Guido Sparreboom

Eet uw huisdier dierenleed, kijk goed op de verpakking

Guido Sparreboom

We gebruiken functionele en analytische cookies om uw ervaring op onze website te verbeteren. Gaat u hiermee akkoord? Ja, ik ga akkoord Details